Meer controles op naleving mestwet

Een verdubbeling van de capaciteit bij de NVWA en het Openbaar Ministerie (OM) zijn niet meer dan twee druppels op de gloeiende plaat. Dat zei het OM, tegen het NRC Handelsblad, over de aanpak van mestfraude, maar klopt dat wel? Een rondvraag in het veld leert dat de grote partijen allemaal merken dat er meer wordt gecontroleerd. 

De NVWA is de toezichthouder in de mestsector. Door de publicatie van ‘Het Mestcomplot’ in de NRC, ruim een jaar geleden, kwamen de ontwikkelingen daar in een publicitaire stroomversnelling terecht. “We waren toen al bezig met de aanpak van mestfraude, en NRC baseerde zich onder meer op de inspectieresultaten van de NVWA”, stelt Tjitte Mastenbroek, woordvoerder bij de NVWA.

Meer controles
Dat er zaken zijn veranderd blijkt uit de reacties uit het veld, vanuit mestintermediairs en degene actief in de be- en verwerking van mest. “Er zijn meer controles gekomen, wat ook te maken heeft met de introductie van de onafhankelijk monsternemer”, zegt Jaap Uenk, sectievoorzitter Meststoffendistributie.

De zichtbaarheid van de NVWA was één van de actiepunten die Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, benoemde in de actieplannen ‘Versterkte Handhavingsstrategie Mest’. Brussel gaf daar in november goedkeuring aan. Die zichtbaarheid wordt ook door Johan Mostert, van Mostert en van de Weg, bevestigd. “Er zijn fors meer controles geweest.” Tegelijkertijd merkt hij dat de medewerkers van de NVWA beter opgeleid zijn.  

Er komen de komende tijd nog weer nieuwe zaken naar buiten waarschuwen de mensen uit het veld. Die komen bij de zaken die afgelopen week in het nieuws kwamen. Zo was er maandag de inval bij het Limburgse Berg Advies. Daarnaast kwam er woensdag bij de rechtbank in Den Bosch een zaak voor van vijf pluimveehouders. Zij produceerden meer mest dan op basis van de rechten was toegestaan. Tegen de veehouders is ongeveer acht ton aan ontnemingsverordeningen geëist wegens overproductie van mest, plus werkstraffen en geldboetes.

Fors meer boetes
“Het aantal opgelegde boetes over 2018 is fors”, beaamt ook Jelle Raap, Coördinerend specialistisch Inspecteur (CSI) Meststoffen van de NVWA. “Ook zijn er successen geboekt in grote onderzoekszaken.” Die zaken worden vaak onderzocht in samenwerking met de IOD (de Inlichten- en Opsporingsdienst van de NVWA) en het OM. Hij geeft aan dat de NVWA zich ten doel heeft gesteld de naleving van de mestregels door bedrijven te verhogen, want die laat ernstig te wensen over. Het terugdringen van de mestfraude is daarbij een belangrijk element.

Het OM gaf tegen de NRC aan 150 tot 200 zaken in behandeling te hebben. Dan gaat het om grotere zaken die door de rechtbank beoordeeld moeten worden. Waarnaast er ondertussen weer een groot aantal ondernemers aangepakt is voor administratieve fouten tot en met bewuste fraude met mest.     

Effectiever werken
Hoewel er nog veel werk verzet moet worden wil de dienst  door een andere aanpak het aantal controles vergroten. “De zogenaamde ‘korte klappen-aanpak’”, zegt Raap. “We bekijken daarbij niet naar alles binnen het bedrijf, maar naar onderdelen. Het levert een kortere doorlooptijd op van onze inspecties en zodoende kunnen meer risicogerichte inspecties uitgevoerd worden. Daar kunnen we in 2019 nog een behoorlijke slag in maken.”

Iets wat in het veld dus al ervaren wordt en bijvoorbeeld in de verwerking van mest steeds zichtbaarder wordt. Zo bleken diverse verwerkers geen vergunning te hebben of geen goede vergunning, waardoor er op diverse plekken verwerkingscapaciteit verdwenen is of is stil komen te staan. Het is één van de oorzaken dat de prijzen voor vervangende verwerkingsovereenkomsten (vvo’s) oplopen.

Strategie van Schouten
De strategie van Schouten wordt in het veld al veel genoemd, hoewel Brussel pas kort geleden goedkeuring gaf. Zo vinden er veel inspecties in Oost-Brabant/Limburg-Noord plaats, één van de regio’s aangewezen als risicogebied. Ook worden er veel bezoeken van de NVWA aan intermediairs, biogasinstallaties en verwerkers gemeld. Om de inzet nog gerichter te maken noemt Raap de samenwerking met het OM, RVO.nl en partners in het veld, waaronder de omgevingsdiensten en  waterschappen. “Door beter samen te werken, maken we onze slagkracht groter. Een mooi voorbeeld is inderdaad de samenwerking binnen het gebiedsgericht handhaven, zoals in Oost-Brabant/Limburg-Noord”   

Zichtbaarheid en aanwezigheid van toezichthouders kan op verschillende manieren worden bewerkstelligd. Fysieke aanwezigheid van de NVWA in de vorm van NVWA-auto’s op de weg en het doen van inspecties bij bedrijven, maar ook meer gebruik maken van digitaal toezicht via RVO.nl. Het gaat dan vooral om de administratieve handelingen en dat partijen zich er bewust van zijn dat er meegekeken wordt. In dat kader zou ook het real-time verantwoorden van mesttransporten een grote stap voorwaarts zijn. Een grote opgave, waar nog veel voor gedaan moet worden.  

Graag nog meer controle
Er gebeurt al meer, maar de boodschap van intermediairs en verwerkers is wel dat er nog meer controles mogen komen. “Ik vrees dat ze het niet kunnen bijhouden”, zegt één van de spelers in mest. Het is van de redenen waarom er een cultuuromslag nodig is, waardoor fraude door de betrokken sectoren niet meer wordt getolereerd.

Iets anders wat opvalt is dat de zichtbaarheid van de NVWA bij veehouders nog niet noemenswaardig is toegenomen. Dat beaamt Raap. “We richten ons nu vooral op de bedrijven waar de impact het grootst is.” Een strategie die ingezet wordt, omdat deze groep al een groot aantal bedrijven omvat.

Door op veel fronten actief te zijn hoopt Raap dat bij steeds meer partijen in mest de boodschap gaat landen dat fraude of het bewust niet naleven van de regels niet de weg is. Hij stelt wel dat ook brancheorganisaties een rol te vervullen hebben om dat bewustzijn te vergroten. “Nu is er KeurMest, maar minder dan honderd bedrijven hebben zich tot nu toe aangemeld. De organisaties die dti hebben ondertekend hebben een veel groter bereik en zullen ervoor moeten zorgen dat het bewustzijn wordt vergroot en dat meer bedrijven ondertekenen.

Ondertekeningen KeurMest nemen toe
Onder meer CUMELA Nederland, de POV en LTO Nederland zijn de aanjagers van KeurMest,  de gedragscode voor ondernemers die met mest werken. Ondertekenaars spreken uit dat zij zorgvuldig en volgens de regels met mest omgaan. Hoewel het eerst voornamelijk de cumelabedrijven waren die tekenden komen er langzaam ook meer veehouders bij en nadert het aantal ondertekeningen de honderd. Marc Calon, voorzitter van LTO, ondertekende 6 november de gedragscode.

De POV heeft aangegeven dat de eisen voor KeurMest onderdeel worden van KKS Holland Varken. Wat inhoudt dat ondernemers niet individueel hoeven te tekenen. Het betekent wel dat degene die meedoen aan Holland Varken er automatisch mee te maken krijgen.    

De NVWA pleit voor een veel eenvoudiger mestwetgeving. Dit kan helpen klinkt het ook vanuit Cumela en spelers in het veld, maar het creatief boekhouden en de fraude stoppen pas wanneer ondernemers anders gaan denken over mest.