Sla geen grond of zand op

"Sla geen grond of zand op, waarvan je niet zeker bent dat het PFAS-gehalte zich onder de norm bevindt." Een ingrijpend advies wat door CUMELA Nederland afgegeven wordt, maar "er is geen alternatief", zegt Gerben Zijlstra, beleidsmedewerker bodem bij CUMELA Nederland. Om te voorkomen dat bedrijven grond niet meer kwijt kunnen wordt daarom het dringend advies gegeven de grond te laten waar die nu is, tenzij het vaststaat dat de hoeveelheid PFAS niet de norm overschrijdt.   

"Op 8 juli ging het 'Tijdelijke handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie' in", zegt Zijlstra. "Als gevolg daarvan nemen veel grondbanken nu helemaal geen grond zonder analyse meer aan. Als de grond een hoeveelheid PFAS boven de norm bevat wordt deze ook niet aangenomen." Zijlstra ziet in dat het een advies is wat grote gevolgen kan hebben. "Diverse grote projecten lagen al langer stil als gevolg van het ontbreken van beleid rondom PFAS, nu komen daar de kleine projecten bij. We kunnen echter niet het risico nemen dat onze leden straks hopen met grond hebben opgeslagen en die niet meer kwijt kunnen."

Het advies ligt in het verlengde van wat de Nederlandse Vereniging van Procesmatige Grondbewerkingsbedrijven (NVPG) aan haar achterban, waaronder Attero en Boskalis, gegeven heeft. "Op basis van de handreiking hebben we onze leden geadviseerd om alles op slot te doen, tenzij de grond geanalyseerd of onverdacht is", zegt Jaap van der Bom. Onverdachte grond is grond die dieper dan een meter diep lag en niet eerder verplaatst werd.  

"Heel Nederland is verdacht, omdat we werken in de toplaag", zegt Van der Bom. "We moeten accepteren dat stoffen die we dagelijks gebruiken in het milieu aanwezig zijn." Vooral de normen in het handelingskader leveren problemen op. Die zijn namelijk lager vastgesteld dan de normen zoals die eerder gehanteerd werden.     

Landelijke richtlijn

Grondbank Attero zegt blij te zijn dat de landelijke overheid een standpunt inneemt om het voorkomen van deze stoffen in beeld te brengen. Robert Corijn, marketing manager Attero: "tot dusver was er enkel in de brongebieden lokale regelgeving en was het voor de rest van Nederland onduidelijk. Door deze stap volgt nu een landelijke richtlijn en aanpak."

Een probleem wat Attero concreet noemt is het ontbreken van een lozingsnorm voor het vrijkomende water. "Als die vastgesteld zijn, kan de noodzakelijke zuiveringsstap bepaald worden", zegt Corijn. "Er is uit onderzoek bekend dat PFAS dermate uitloogt dat bij de normen uit het tijdelijke handelingskader de waternorm al overschreden wordt." Het bedrijf zegt graag in het kader van grondrecycling haar steentje te willen bijdragen, "echter zolang er nog geen lozingsnorm voor het water is kunnen we de noodzakelijke stappen en investering niet bepalen."

Van der Bom zegt dat uit laboratoriumproeven gebleken is dat ze bijna alle PFAS uit grond kunnen halen, "maar daarna kregen we geen toestemming van het waterschap voor een praktijkproef." Wat voor nu inhoudt dat ook daarvoor een oplossing moet komen. 

Wachttijden lopen op

Wat overblijft is grond laten analyseren. Als het gehalte PFAS onder de norm blijft nemen grondbanken deze nog in. Is dat niet zo dan nemen ze die niet in en blijft de ondernemer ermee zitten. Daarom drukt Zijlstra ondernemers op het hart om heel voorzicht te zijn. Ook de analyse van grond is iets wat vraagt om alertheid. Zowel Van der Bom als Attero zeggen dat de wachttijd bij de laboratoria aan het oplopen is. Corijn zegt dat de analysecapaciteit om grond te meten op PFAS nog beperkt is, zodat partijen enkele weken op hun analyses moeten wachten. "Deze wachttijden lopen op." Bij die wachttijden moet gedacht worden aan drie tot vijf weken, zo blijkt uit geluiden uit het veld en de woorden van Van der Bom. 

CUMELA Nederland, de NVPG en andere branche vertegenwoordigers hebben de handen ineen geslagen in dit dossier. Zijlstra: "we willen zo snel mogelijk om de tafel gaan zitten met het ministerie om een oplossing voor de impasse te zoeken." De beleidsmedewerker zegt dat er nog ruimte is omdat specifiek genoemd is dat er bij hernieuwde inzichten gehandeld kan worden naar bevinden.

Wat zijn PFAS?

PFAS (de Per- en PolyFluorAlkyl Stoffen) is een verzamelnaam van een veelomvattende stofgroep, waarvan PFOA, PFOS en GenX de meest bekende stoffen zijn. Overigens bestaan meer dan zesduizend verschillende stoffen die tot deze groep behoren. Vanaf de 60-er jaren zijn dit soort stoffen ontwikkeld voor toepassingen in industrie en alledaagse huishoudelijke producten, zoals verf, pannen, kleding en cosmetica. Vanwege de unieke eigenschappen zijn deze stoffen zeer geschikt in olie- en waterafstotende producten en zijn ze hitte en zuurbestendig. PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) werd toegepast in blusschuim dat is gebruikt door luchthavens, brandstofdepots en boorplatformen. PFOA (perfluoroctaanzuur) was onder andere een hulpstof bij de productie van teflon. Inmiddels is het gebruik van PFOS en PFOA wettelijk verboden in Nederland voor de meeste toepassingen.

Toepassingsnormen voor het toepassen van grond en baggerspecie op de landbodem boven grondwaterniveau(1) (in µg/kg d.s.)

Functieklasse in de zin van het Besluit bodemkwaliteit

PFOS

PFOA

GenX

Overige PFAS

landbouw/natuur

0,1

0,1

0,1

0,1

landbouw/natuur, bij hogere achtergrond-waarde dan 0,1

de gemeten achtergrond- waarde, ten hoogste 3,0

de gemeten achtergrond-waarde, ten hoogste 7,0

de gemeten achtergrond-waarde, ten hoogste 3,0

de gemeten achtergrond-waarde, ten hoogste 3,0

wonen

3,0

 7,0

3,0

3,0

industrie

3,0

 7,0

3,0

3,0